Nabi Jaloliddin

Nabi JaloliddinНаби Джалалиддин (Джалалов) родился 2 мая 1962 года в кишлаке Джанабад Избасканского района Андижанской области Республики Узбекистан. 1980 году закончил одиннадцатый класс школы-интерната изобразительного искусства. Служил в Афганистане (1981-1983 гг.). 1983-1984 годах жил и работал в городе Томск РФ. 1993 году закончил факультет журналистики Узбекского национального университета (бывший ТашГУ — заочно). Член союза писателей РУ. У него трое сыновей — Бабур, Мангуберди, Темурбек. У него изданы на узбекском языке поэтические книги такие, как «Хур нидо» («Голос»), «Ялпизли кеча» («Ночь с мятой»), «Сен билан колмайман» («С тобой не останусь»), «Кунгил озод» («Душа свободно») и прозаические сборники «Улимнинг ранги» («Цвет смерти»), сборник рассказов и повестей «Эркаги бор уй» («Дом которой есть мужчина»). Роман «Хайям» (о великом Омара Хайяма) опубликован в журнале «Шарк юлдузи» («Звезда Востока») в 2006 году. Ему известность принёс, особенно, рассказы, которые в национальном духе. У писателя есть повести такие, как «Цвет смерти», «Плач», «Пацаны», «Джин» и другие. Наби Джалалиддин также переводил пьесу «Калигула» известного в мировой литературы французского философа и писателя Альбера Камю на узбекский язык. Nabi Jaloliddin was born on the 2nd may of 1962 in Izboskan region of Andijan district of Republic of Uzbekistan. He is the participant of the Afghan war (1981-83), the member of the Writer’s union of Uzbekistan. He graduated from Journalism department of Tashkent state university (National University) in 1993. Several books of the writer: poetic books – “The night with mint”, “The free exclamation”, “I will not stay with you”, “The Soul is Free”, story and essay books – “The color of the death”, “The manly house” and the novel about the life of Omar Khayyam “Khayyam” has been published. Nabi Jaloliddin has been translated the “Kaligula” play of Albert Camus, the French philosopher who has decent share in the development of world literature.


Роман "Oraliq (Xayyom)

отрывок

ИБТИДО

Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм.

Жумла оламни, бу ҳадсиз коинотни ўз қудрати ва меҳри ила бино этиб, унда инсонни мукаррам қилган Раҳиму Раҳмонга, бандасига Ақл аталмиш мўъжизани бериб, фикрлатиб қўйган, қалб отлиғ сирли ҳилқатни ато қилиб, уни Ишқ ва Ҳақиқат насиймлари ила муаттар этган карамли Зотга беадад ҳамду санолар бўлсин.

Умматига шафоатлар тилаган, заминга боқий саодатнинг илк муждаларини етказган сарвари олам, Саййидул Коинот Муҳаммад Мустафо саллаллоҳу алайҳи васалламга салоту саломлар бўлсин. Ва ул Зотнинг аҳли байти ва саҳобаларига ҳам салоту саломлар бўлсин.

Аммо баъд, бу мискин бир тарихи муборакни баён этмоқни ният қилдики, Оллоҳ рози ва мададкор бўлғай.

***

У йўл излагувчи эди. Куну тун, тушу хуш йўл изларди. Бу ҳатто бир кеча суратан аён бўлди: у саросар кезарди, жони ҳалқумида, кўнгли туғёнда, бутун вужуди лов-лов ёнарди. Бу йўл бошида ғала-ғовур ила турган одамларнинг қошига етди. Жигар-бағри хун, қоврилиб етди.

-Бу йўл қай маъвога олиб боради?-дея сўради ёниб.

Одамлар парво қилмадилар.

-Эй, одамлар, бу йўл қайга боради ахир?!

Яна ҳамма жим. Баъзилари ажаб жилмайиб, елка қисдилар.

У яна чопа кетди. Товонидан, бағридан ўт чиқа чопди. Алҳол тағин бир йўл бошидаги одамлар қошига етди.

-Бу йўл қай гўшага элтади?-деди уларга бутун вужудидан тер қуйилиб.

Одамлар жим туравердилар.

-Эй, одамлар, айтинг ахир, бу йўл қай маъвога олиб боради?!

Жавоб йўқ.

Яна чопа кетди.

Яна йўл.

Яна савол.

Яна жавоб йўқ.

Бу ҳол қайтарилаверди.

Ахийри ҳолдан тойиб, йиқилар пайтида кўзлари олдидаги хира парда йўқолиб, соқоли-ю кийим-боши оппоқ нуроний зот пайдо бўлди. Унинг юзидаги ҳалийм ва ёқимли табассумни таърифламоққа тил ожиз эди. У яна «Йўл!..» деди овози базўр чиқиб.

-Йўл?!..

-Ахир ҳар бир йўлнинг аввали кўнгилда-ку. Йўлнинг бошини кўнглингдан изла!

Энди унинг вужудига унга нотаниш ҳаловат ина бошлади ва шуурини ажиб бир ойдинлик қамрамоққа тушди. Кўнглидаги боягина оламни зеру забар этмоққа қодирдек туюлган тўфонлар тин олиб, энди тўлғоқли саволларга доя бўлдилар.

-Мен... мен... Тавротни ўқидим, Инжилни ўқидим... Қуръонни мутолаа этдим, ё Ҳазрат. Бироқ йўл?!..

-Умрингни сарҳисоб эт, болам. Дунёда икки мингдан зиёд илоҳий аталмиш китоблар бор. Керагини ўқи ва аввало кўнглингда ихлосни бино эт. Сўнг бу оламдаги вазифангни англаб ет-да, ўша вазифани адо айла. Муродингнинг қолганлари ўзи келади. Йўл ҳам, нажот ҳам ихлос ҳамда вазифада.

-Энди эса йўлларимни, йўлимни англаётгандекман. Юртимга қайтиб, улкан черковни бузаман-да, унинг ўрнида муҳташам масжид барпо этаман.

-Йўлни хато танлама, бўтам, ҳаддингни бил. Ул черковнинг ҳам ўз соҳиблари, ул диннинг ҳам ўз авлиёлари бор. Уларнинг руҳини чирқиратма. Масжидни бошқа ерга қур.

Саволлар ниҳоясиз эди. Нуроний зот бўлса жавобдан чарчамасди. Овозида озгина бўлсин малол ёхуд зарда сезилмасди.

-Бошимизда турган коинот чексиз-чегарасиз. Унинг охир ҳаддини Ўзидан ўзга кимса билмайди. Шул каби бу чексизлик қаърида беҳисоб йўллар, юлдузу сайёралар бор. Аммо уларнинг барчаларининг адоғи Меҳвари Муаззамда туташгусидир. Бу нимарсаларни бирон-бир дин таърифида туриб англаб бўлмиайди. Уларнинг ҳар бири ва Меҳвари Муаззам оралиғдаги сирли маъвони изламоқ ҳамда илғамоқ зарур. Ҳақиқат ана ўша ерда.

Ўзи тузган бу борлиқда Ўзи бор ва Иблис бор. Яъни Эзгулик ҳамда Ёвузлик мавжуд ва уларнинг оралиғи мавжуд.

Бани башар бу оламда қўним топгандан буён не-не мукаррам зотлар яшаб ўтмадилар. Уларнинг ҳар бирлари бир сайёра, бир юлдуз бўла оладилар. Динлари турфа, миллатлари турфа, лекин маслагу муродлари бир- эзгулик эди. Уларнинг қалбларида Ўзи яшарди. Илло бу зотларга ҳам бирон бир дин ёхуд миллий тамойиллар тарафида туриб ҳақ баҳони бермоқ душвор ва уларни англамоқ мушкул. Шундай экан, Ҳақиқат барқарор бўлган оралиқни-сирли маъвони изла!..

Унинг шуури ойдин-ойдин эди. Нуроний зот сўзлагани сари вужуди ҳузурбахш жимирлаб, ўзга бир оламга сингиб бораётгандек бўларди. У рўбарўсидаги кишининг сўздан тўхтамоғини сира-сира истамасди.

Нуроний зот эса мудом сўзлар, ҳикоя қиларди. Унинг овози ўзга бир оламдан, сирли бир маъводан эшитилаётгандек туюларди...

ИККИНЧИ ҚИСМ

Биринчи боб

1.

 

Султоннинг ажаб бир одати бор эди- кўнгилхушликка чоғланса ҳам ҳарб машварати янглиғ мажлис тузарди. Бу каби йиғинлар, айниқса, ҳукмдорнинг хос кишилари, надимларига алоҳида тааллуқли эди. Сарой сари чорланган аъёнлар бирон жиддий кенгаш бўлмоғига хезланиб, ҳар не сўроққа жавоб ва ечим топмоққа ҳозир келардилар. Улар ҳузури муборакка кириб, султон Маликшоҳнинг қошида Жаъфаракни кўрдилару олампаноҳ дилхушликни ихтиёр этганлигини англадилар ва кўпчиликларининг лабларида ним табассум зоҳир бўлди. Аҳли хос ўз мавқеларига биноан султоннинг икки ёнига тизилдилар. Унинг ўнг ёнида ҳар доимгидек вазири аъзам Низом ул Мулк, амирул фузало Умар Хайём ва бошқалар, сўл ёнида эса муҳтасиб Бадрий, Муҳаммад Такаш, Қазвиний ва амирлар амири Арслон Тош бошлиқ амирлар турардилар. Қуйироқда бўлса машшоқлар, ҳофизу қасидагўйлар жам эдилар. Султон мулойим жилмайиш ила аъёнлар таъзимига майл билдирди ва бу билан барчага эътиборли эканлигини англатди. Филҳақиқат, айни дамда султоннинг юз-кўзидан нур ёғилар, лабидан учаётган ҳар бир сўзда мутойибага мойиллик сезиларди. Унинг либоси-бошидаги тождан фарқли ўлароқ дур қадалган салла, юпқа оч яшил қабо, учи қайрилма этиги ҳам кайфиятига бисёр монанд эди. У жамоатга имкон қадар хуш сўзламоққа уринарди.

Султоннинг бу кунги майлини аллақачон пайқаган унинг қизиқчиси Жаъфарак чучукка, айниқса, Худо берди. Паканагина жиккак бу одам жуда сўзамол эдики, гап келганда, ўзгалар тугул султоннинг ўзини ҳам аяб ўтирмасди ва ҳеч ким унга эътироз билдирмоққа жазм этолмасди. Албатта олампаноҳдан ҳайиқардилар, балки Жаъфарак чучукнинг қисмати султоннинг илкида эканлигини яхши англардилар. Бу аччиқ забон қизиқчи ҳам ўз мақомини тузук билармиди ёхуд аслан шундайин мардона журъат соҳибимиди, атрофдагиларга игна санчишини қўймасди. Унинг «сайдлари» асосан уламою амалдорлар бўлардилар. У ҳеч бировни аяб ўтирмасди. Чамаси, уни онаси шунақа сертикон бир маҳлуқ этиб дунёга келтирган кўринади. Эҳе-е, унга тиш қайраганлар қанча. Айниқса, унинг сўз пайконига вазири аъзам кўп бор рўбарў келарди. Бироқ вазир унга аччиқ қилишга бир жиҳати султондан ҳайиқар, қолаверса, ўз ожизлигини атрофдагиларга намойиш этмоқни ҳам истамасди. Чучук нишонга урганда зоҳиран енгил кулиб қўя қолар, аммо ичини нимадир бирваракай шилиб юборгандек туюларди. Шунинг учун Низом ул Мулк Жаъфарак гап бошлаганида зириллаб турарди. Султон наздида эса қизиқчисининг вазири аъзамга айтаётган гаплари шунчаки мутойиба эди холос, унга парво қилмоқлик тузук бўлмасди. Устига устак дунёни зир титратган султон Маликшоҳ ҳам оддий инсон эди. У ҳам оддий бандалар каби гоҳо тушкунликка тушарди, хаёлга бериларди ёки арзимаган нарса учун кимнидир ёмон кўриб, унинг мағлублиги, камчилигини пайқаганда ҳузурлангандек туюларди. Низом ул Мулкнинг машҳурлиги, эл аро бообрўлиги ва ҳатто ўзини бош вазир соясида қолиб кетаётгандек ҳис қилиши баъзан султонни изтиробга солар, бу ожизона ғайирлигини Жаъфаракнинг вазири аъзамга нисбатан масхараларини тақиқ этмаганлигида гоҳо сездириб ҳам қўярди. Қисқаси, Жаъфарак чучук султоннинг вазири аъзамдан пинҳона қасос олмоғи учун ўзигагина аён воситаси эди.

Жаъфарак чучук кенг чалвор ва яланғоч танасига қизил нимча кийиб олган. Боши тақир қирилган ва кўзлари думалоқ, катта-катта бўлгани боис ҳам кулгили, ҳам бироз қўрқинчли кўринарди. У султоннинг ёнидан сакраб турди-да, «Шултон шакбоз!» (яъни «сакбоз»-итбоз демоқчи) дея ҳайқирди чучук тил ила. Барча султонга бирров қаради-ю унинг жилмайиб турганини кўриб, бараварига қаҳқаҳа урдилар. (Аслида Жаъфарак анойи эмасди- у ўзининг чучук тиллилигини рўкач қилиб, султонни «шакбоз», яъни шак келтирувчи ҳам демоқчи бўларди.)

-Мен-да унинг кўппагиман.-деди Жаъфарак, энди «тўрт оёқлаб» тилини осилтирганча хакилларкан.

Тақи барча хандон отди.

-Вале унинг ўжга (ўзга) шадоқатлийоқ шаки бой-қанжиқ...

Аъёнлар гап ким томонга оғаётганлигини англаёлмай, жим қолдилар.

Қизиқчи энди кетини ўйнатиб, қийқирганча сакрай бошлади:

-Қанжиқ!.. Қанжиқ!.. Қанжиқ!.. -Сўнг думалоқ кўзларини ола-кула қилиб бироз жим тургач, бировга сир айтаётгандай кафтини оғзига олиб бориб, деди,- У ўлгудай тўп (кўп) туғади- ўн иттита шакбаччалайиям бой. Вав, вав, вав... -У ҳар тарафга ирғишламоққа тушди.

Жамоат гап вазири аъзам ҳақида кетаётганлигини фаҳмлади, бироқ барчалари султонга эргашиб қаттиқ-қаттиқ кулавердилар. Баъзилари эса соҳиб девонга зимдан назар ташлаб қўярдилар.

Низом ул Мулк зил кетган, юзига қон уриб, базўр нафас оларди. У аламдан титраётган бўлса-да, сездирмасликка уринар ва ҳаммасидан ҳам Жаъфарак ўз пайровини қандай якунларкин, дея безиллаб турарди. Бу чучук деганлари аксар ҳолларда сўзини қақшатқич тарзда поёнига етказарди. Вазири аъзам ана шундан қўрқмоқда эди. Қўрққанича бор экан...

-Бачалайи-ку ўн иттита этан, летин қанжиқ шакнинг ўн иттита эмчаги боймикин, а? -Жаъфарак қорнига уриб, тақи ирғишлайверди.

Вазири аъзам адойи тамом бўлди. Султон бошлиқ аъёнларнинг ҳаммалари қаҳ-қаҳ отиб куларканлар, Низом ул Мулк гўё кулаётгандек юзини тириштиргани билан ич-ичидан бир ингроқ келиб, ҳиқ-ҳиқ қиларди холос. Аламдан кўзлари ёшланиб кетганди.

Жамоат узоқ кулди, бу то султон кулгидан тўхтаб, илкини кўтариб, жим бўлишга ишорат этгунча давом қилди.

-Маълумингиз бўлғайким, биз асад ойининг адоғи ёхуд сунбуланинг ибтидосида шикорға (овга) чиқмоқликни ихтиёр қилдук. Шул боисдан амирул сайдгарга (овчилар амири) ва жамики сайдгарларга бу шоҳона шикорға ҳозирлик кўрмоқни амр этурмиз.

Бу хабарни эшитган аҳли аъён бараварига мамнунлик кайфиятини намойиш этдилар.

-Амирул фузало, хос надимимиз Умар Хайём жаноблари шикорда бизга ҳамроҳ бўлғайлар. -Султон ним табассум ила шоирга боқаркан, билинар-билинмас бош силкиди.

Хайём аввалига султоннинг ниятини тушунмагандай бир лаҳза ҳайрон турди-да, сўнг шошиб таъзим қилди.

Бу олий эҳтиромдан қарши тарафда турган Қазвинийнинг кўзлари олайиб, косасидан чиқиб кетаёзди...

Ихтиёри олий барчага аён этилгач, тақи кўнгилхушлик авж олди...

МУАЛЛИФДАН

Умар Хайём ҳақида дунё миқёсида жуда кўплаб илмий ва бадиий асарлар яратилган. Уларнинг муаллифлари шоирни турлича талқин қилишган ва кўпчилиги уни даҳрий, осий инсон сифатида тасвирлашган. Бунинг исботи учун эса унинг рубоийларини асос қилиб олишган. Айниқса, «Ҳужжатул Ислом» номини олган буюк илоҳиётчи олим Абу Ҳомид Ғаззолий, Умар Хайёмдек бетакрор шоир ва олимга қарама-қарши қўйганликлари мени кўп изтиробга соларди. Бу икки зотнинг адоватга бориб, майда-чуйда нарсаларга ўралашиб қолганликларига мутлақо ишонгим келмасди.

Ушбу машқимдаги менинг асосий «янгилигим»-Хайём ила Ғаззолийни дўстлаштирдим, шоирнинг шеърларини янгича талқин этишга уриндим. Чунки бу менинг Хайёмим, менинг тасаввуримдаги Хайём! Уни қандай қабул қилиш эса ўзингизга ҳавола.

Шуниси аниқки, дунёда буюк бир сирли оралиқ мавжуд. Бу оралиқни ҳамма ҳам пайқайвермайди. Умар Хайём ана ўша оралиқни топа олган. У осмон ва замин оралиғида эди. Аср ва минг йиллик оралиғида эди. У халқлар-миллатларнинг, динлар ва ниҳоят оламларнинг оралиғида эди. Ақл ва Қалб оралиғида эди.

Аммо ишонаманки, Хайём худобехабар даҳрий ва майпараст бўлмаган (маълум муддат ичганлиги эса ҳақиқатга яқин). У Худога етишган валиюллоҳ эди. Қолаверса, у ҳам сизу биз каби оддийгина инсон бўлган ва шундай яшаган. Акс ҳолда, ёши саксонга етиб, Хуфтон намозини ўқиётиб, сажда устида омонатини топширмасди. Бу унга Оллоҳнинг сийлови ва бизларга эса улуғ ишорати эди.

 

Очень плохоПлохоУдовлетворительноХорошоОтлично (31 голосов, средний бал: 4,03 из 5)

Загрузка...